0

“ATERTU ARTE ITXARON”

Posted by on 2015(e)ko maiatzak 27 in Sailkatugabeak |

Zelako harridura izan den Katixa Agirreren azken liburua! Jada “Sua falta zaigu eta “Habitat” irakurrita neuzkan,baina nahiz eta nire gustukoa  izan, apur bat gainazalekoak iruditu zitzaizkidan.

Liburu hau irakurtzean Joyceren Ulise gogora etorri zitzaidan, atal bakoitza ezberdina baita  eta estilo propioa baitu; batzuk poetiko-poetikoak, beste batzuk egunkariaren artikuluak, bat edari baten errezeta eta beste bat eguraldiko partea dira.

Hori dela eta irakurleoi hasieran argudioan sartzea kostatzen zaigu. Baina bidaiari ekin bezain laster, hogeita hamar orrialde irakurrita gutxi gorabehera, testuak harrapatzen zaitu eta ezin duzu utzi amaitu arte. Hori nire eskarmentua izan da, behintzat.

Izan ere, Aztertu arte itxaron bikotekide perfektuaren kontaera da. Hori esan zuen Katixa Agirrek Gasteizko liburu17059275699_08953c36f4aren aurkezpenean. Hala ere, bitartean, hainbat gai eta egile aipatzen dira, besteak beste:Etxepare,Benjamin Britten, Ingalaterrako  musikagilea, Rotchman, Chagall, Galileo,Leonardo da Vinci…

Katixa Agirre musika zalea dela nabaritzen da.Hala, lehenengo  bikotekidearen hitzorduan flamenko eta jazzaren artean aukeratu behar dute. Aldi berean, musikari ugari, Purcell, Gustav Mahler, Shuman, Chano Dominguez, Bach, Monteverdi, Scarlatti eta abar aipatzen dira eleberri honetan

Kritikari batzuentzat  road eleberria da testu hau: bikote  protagonistak  Euskal Herriaren zehar bidaia bat egiten du, bigarren maialako errepideak beti hartuz. Aitzakia ederra da hemengo leku izugarriak guri erakusteko. Hala ere, benetako gaia ez da hori, baizik eta martxoaren 11,  Gasteizko martxoaren borroka edo presoen egoera.

Estiloari dagokionez, behin baino gehiagotan, oso esaldi motzak erabiltzen ditu Gasteizko idazleak. Horrela 1. Atalean 7 lerrotan aurki daitezke 13 esaldi.Bestalde, eleberria telegrama bat izango balitz bezala  hasten da :Restop.Restaurante.El Figon. Travel Club. Club La Boheme.. Peaje. Toll.

Testu landuta eta biribila balioesten ari garena.  “Oraindik gauza asko kontatu behar dizkizut” Oso bukaera originala eta irekita. Egongo al da bigarren zati bat? Hala bedi!

0

“UKABILAK ETA LOREAK”

Posted by on 2015(e)ko apirilak 22 in Sailkatugabeak |

Zortzi  ipuinek osatzen dute “Ukabilak eta loreak”. Guztiek heriotzaz jarduten dute sakon edo azaleko eran.

 

Lehen atala, “Oso gauza ohargarria”, original samarra iruditzen zait, pertsonaia nagusiari gustatzen zaiolako jendeak eskailerak igotzeko duen modua. Gainera, existentzialista kutsuko idazkera dauka: ”Ez dago salbaziorik, ez munduan, ez mundutik kanpo (ez politikan, ez erlijioan)”.

 

Bigarrena, “Gauaren altzoan”, nostalgikoa eta malenkoniatsua da, zeren eta haurtzaroko oroitzapenei buruzkoa da.

 

“Aitaren izenean” delako istorioa Donostiako zinemaldian jazotzen da. Atal honetan aitaren heriotza aipatzen da.

belamuno--575x323

“Ukabila eta loreak”, laugarrena, boxeolarien ingurukoa da. Julen Belamunoren arabera, “Bizitzan ere gauza bera gertatzen duk. Boxeoan bezala. Dena duk borroka, baina buruarekin borrokatu beharra zagok”. Hala eta guztiz ere, protagonista ez da boxeolaria, ezpada lore denda batean lan egiten duen emakumea, Marta hain zuzen ere.

 

“Bizitzaren zentzua” irakurtzean Kontakizun basatiak  Argentinako filma etorri zitzaidan burura. Izan ere, hogeitaka urte zeramatzan protagonistak administrazioan lanean gau batean paperen gainean lokartu eta dena kiskalita geratu zenean.

 

Gehien atsegin izan dudana “Txarrena opa” izan da, azken-aurrekoa. Irratiko saio batean entzuleek galdera honi erantzun behar diote: “Nolako heriotza opa diozu zure etsairik handienari?”.

 

Pentsa daiteke heriotzaren gainean aritu direnez  ipuin guztiak goibelak direla, baina ez, ikuspuntu ironiko batetik idatzita daude. Hori dela eta gozatu dut liburu hau irakurtzean.

 

0

“ARANTZAK BARRURANTZ” Xabier MENDIGUREN ELIZEGI

Posted by on 2015(e)ko urtarrilak 22 in Sailkatugabeak |

Bost koxabier-mendiguren-elizegiren-1-728ntakizun ditu liburu honek. Gehien atsegin izan dudana ”Arantzak barrurantz”  da. Eleberririk onenetan  bezala, protagonista emakumezko bat da, nahiz eta gizonezko batek idatzi. Hori gertatzen da  Flaubert-en “Madame Bovary”n, Clarin-en La Regenta”n eta Guy de Maupassant-en“Une vie”n. Gustave Flaubert-ek zioenez.”Madame Bovary, c’est moi” . Horrek esan nahi du: ”Bovary Andrea neu naiz”

 

Izan ere, kartzelan egon den emakume baten ingurukoa da. Berak tortura eta bortxaketa pairatu zituen ziegan eta orain  bere ondorioak jasaten ari da, zeren eta psikologoarenera joan behar du, hainbesteko oinazea nozitu ahal izateko.

 

Lehenengo ipuina “Il viagggiatore pusillanime” izenekoa, Borgesen pertsonaia batekin hasten da. Bi zatitan banatuta dago. Alde batetik 1, 2, 3… atala dauzkagu. Atal hauetan istorioa kontatzen digu Mendigurenek. Beste aldetik a, b. c…. kapituluak non egileak hainbat hausnarketa egiten dituen.       Testu guztiak   gogorrak baino gogorragoak dira. Hau irakurtzean Jean-Paul Sartreren esaldia.”L’enfer, c’est les autres” = “Infernua, besteak dira”, gogora ekartzen dit.

 

AZALA_ARANTZAK BARRURANTZ .indd

Ipuina oso esakune poetiko batekin bukatzen  da.”Hilgo naiz ta edertasunak jarraituko dau lurrean”. Aipatzekoa ere uraren gaineko paragrafo hau: “Ura zen odola, ura giza hazia. Ur ginen Rafa eta ni, eta hoteleko maizter nahiz langileak oro, ura izan zen denbora hasieran, ura izango zen gu denok suntsitu  eta gero ere, eta ur hartan urtu nahi nuen nik, behingo eta betikoz”.88. orrialdean

 

 

Bigarren atalean, protagonista jabetzen da minbiziak jota dagoela, baina duintasun handiarekin aurre egiten dio gaixotasunari.

 

0

“GERRA TXIKIA”

Posted by on 2014(e)ko azaroak 8 in Sailkatugabeak |

Gerra Txikia hasi bezain laster bere hastapen poetikoak harritu ninduen: ”Goizeko lehen eguzki printzekin esnatu zen Xabi”. Jarraipena ez da hain poetikoa, gogorra baizik. Izan ere, 80ko hamarkadako errefuxiatuen bizimoduaren eta arazoen ingurukoa da testu hau, 9 urteko mutilaren ikuspuntutik kontatua, Xabi Ugarteren ikuspuntutik, hain zuzen ere.

 

Izugarri gustuko izan dut oso ondo kontatutako istorioa delako. Izan ere, irakurlea batzuetan sutan jartzen da, beste batzuetan hunkitu egiten da eta behin bainogerra txikia gehiagotan barre egiten du.

 

Aipatzekoa da tenore gogorrenetan umorea sartzen jakin duela Lander Garrok. Adibidez, Xabiren aita atxilotzen dutenean Oreretako idazlea ondorengoa idazten ausartzen da: ”Zakurrak isatsa mugitzen du, pozik dago horrenbeste jenderen artean”. Aitaren eta Gotzonen (Xabiren anaia) eztabaida ere umoretsua da: Egun batean Gotzon alkandora batekin agertzen da eta han “Ni Dios, ni patria, ni rey” idatzita dago. Aitak galdetzen dio Gotzoni zer den aberria berarentzat. Gotzonek erantzuten dio ez dakiela. Orduan aitak agintzen dio alkandora kentzeko eta aberriaren esangura dakienean janzteko berriz.

 

Amaitzeko, pasarte txeratsu bat nabarmendu nahi nuke: Aitak eskuak bizkarrera lotuta ditu, atxilotuta dagoenez eta zigarreta bat eskatzen du….”Zigarreta ahoan jarri du semeak (Gotzonek), txiskeroa piztu du bere aurrean, eta aitak indarrez sakatu dio”.

 

Hori guztia dela eta eleberri hau irakurtzea gomendatuko nizueke, batez ere gure hurbileko historiaren inguruan idazten duelako Oreretako idazleak eta gainera modu apal eta zirraragarri batean.

Etiketak:

0

“XALBADOR” MIXEL ILTZAINA

Posted by on 2014(e)ko urriak 30 in Sailkatugabeak |

Liburu hau ez da ohiko biografia bat, batez ere Xalbadorren olerki eta kantuen gaineko azterketa baizik. Azken azalean esaten duen moduan, Mixel Iltzainak testu honetan ahalegindu da azaltzen zergatik Xalbadorren  bertsoek beti lilura batean sartu izan  duten. Izan ere, oso gutxi ikasten dugu bere bizimoduari buruz: Urepelen sortua zela, Léonierekin ezkonduta zegoela eta bere bizitzaren zutabe izan dituen bi elementuak: kantua eta fedea. 20. orrialdean.ELKAR Iparluma Xalbador Azala.indd

Egileak, Aldudeko idazleak, betidanik bertsolaritzan egin du lan. Behin baino gehiagotan gai-jartzailea eta epailea izan denez Xalbadorren bertsoak epaitu beharra ditu. Izugarri laket izan ditut bere saiakera.Lehenik eta behin Urepeleko artzainaren olerkiaren gaineko xehetasun dezente ikasi ditudalako, adibidez,  haren tristura, haren fedea …

Bigarrenik, ez du idazten bakarrik Xalbadorren poesia, beste iparraldeko bertsolari batzuenak ere bai. Honela Lau konparaketa atalean Xalbadorren bertsoa Jose Mendiague,Jean-Baptiste Elizanburu, Oxobi eta Zaldubirekin erkatzen du. Bertsoz bertso analisi sakon-sakona ematen digu Iltzainak.Entsegu horri esker bertsolaritzaren kontuak ikasten ditugu: gaia, errima, trikimailuak, neurria…

Mixel Iltzainaren arabera, Xalbadorren helburua zen olerkia ghettotik ateratzea eta herritar bihurtzea:”Je veux sortir la poésie de son ghetto et la rendre populaire” 38. orrialdean.

Nire ustez, pasarterik hunkigarriena Xalbadorren  heriotza da.  Guztiok dakigunez, 1976ko azaroaren 7an Urepele bere jaioterrian ospatutako bere omenaldi-egunean bihotzekoak jota hil zen.  Hori irakur daiteke orrialde hauetan: “Hemendik aitzina lerro guziak ahul eta pobre litaizke erraiteko zer pena hartu dugun, zer pena hartu duen  Euskal Herri guziak” 63. orrialdean .

 

Amaitzeko, aipatu nahi nuke zer  eder eta zer ezberdin den Iparraldeko hizkuntza. Hori guztia dela eta, berealdiko plazerra izan da liburu hau irakurtzea.

Copyright © 2012-2018 Lantzeak All rights reserved.
This site is using the Desk Mess Mirrored theme, v2.5, from BuyNowShop.com.